Лінгвістычная арганізацыя тэксту на матэрыяле верша Ніла Гілевіча Адкажы

Лінгвістычная арганізацыя тэксту на матэрыяле верша Ніла Гілевіча Адкажы

Мэта даследвання - паглыбленае вывучэнне арганізацыі тэксту адпаведна з
камунікатыўнай зададзенасцю.
Задачы даследвання:
- Вывучыць прынцыпы і метады лінгвістычнага аналізу тэкста;
- Выпрацаваць навыкі аналітычнага прачытвання з асэнсаваннем
сукупнасці інфармацыі, пададзенай у тэксце;
- Прааналізаваць залежнасць моўнай арганізацыі тэксту ад фактараў
экстралінгвістычнага парадку (гарызантальны і вертыкальны падтэксты);
- На падставе студэнцкіх апублікаваных матэр'ялаў вызначыць
правамернасць арганізацыі тэксту (сінхронны аспект);

Брат мой!
Братка мой!
Братачка родны!
Адкажы - сам сабе адкажы:
Чым зрабіўся табе непрыгодны
Скарб бясцэнны тваёй жа душы?

Адчаго так бяздумна, бязмоўна,
Ты яго выракаешся сам?
І чаму табе так ус роўна,
Што аборай становіцца храм?

Ці таму, што калісьці падступна
Растапталі твой шчыры давер?
Што на ніве, дзе сеяў ты рупна,
Вытраўляліся ўсходы твае?

Што ў стагодзьдзях варожыя збродні
Распіналі твой лёс на крыжы?
Брат мой!
Братка мой!
Братачка родны!
Адкажы - сам сабе адкажы!

Жыў ты ў горы, змагаўся ў няволі
І канаў, і сыходзіў крывёй,
І жывым ты гарэў, а ніколі
Не саромеўся мовы сваёй.

Схамяніся ж, ачніся, агледзся!
Ды разваж, ды падумай як след:
Што пакінеш ты з поля ў налецце?
З чым нашчадкі пакажуцца ў свет?

Ці ты верыш, што род твой бясплодны
І свой лёс прамяняў на чужы?
Брат мой!
Братка мой!
Братачка родны!
Адкажы - сам сабе адкажы!

Гласарый вершу:
1. Абора - 1, - ы, мн. -ы, абор, ж. (уст.) - тонкія вяровачкі ў
лапцях, якімі абмотваюцца анучы.
Абора - 2, мн. -ы, абор, ж. (уст.) - хлеў для кароў, кароўнік.
(Словы маюць розныя значэнні, але супадаюць арфаграфічна і арфаэпічна і
з'яўляюцца амонімамі).
2. Рупна (прысл.) - рупны (руплівы), - ая, - ае. Яны імкнуцца зрабіць
як мага больш і лепш; дбайны, клапатлівы, старанны.
3. Вытраўляць - (травіць) - таптаць (лугі, палі), з'ядаць пасевы,
рабіць патраву;
4. Налецце (налета) - (разм.) - 1. Будучым летам, у будучым годзе. 2.
Месца для захавання насення, збожжа.
5. Збродні - (зброд) - людзі, каторыя належаць да разбэшчаных,
злачынных, антыграмадскіх элементаў.
6. Падступна - паступова, па крысе.
7. Схамянуцца - 1. раптам узгадаць што-небудзь, хутка заўважыць
недахоп, памылку. 2. Схапіцца.
Экстралінгвістычная сітуацыя верша Ніла Гілевіча "Адкажы!" абумоўлены
моўнай сітуацыяй, якая склалася ў краіне за апошнія некалькі стагоддзяў. З
1588 года падчас ўваходу Беларусі ў Вялікае Княства Літоўскае беларускае
мова пачала выкарытсоўвацца ў самых разнастайных грмадскіх сферах: у
законадаўстве, дзяржаўнай перапісцы, свецкай і рэлігійнай літаратуры, на
ёй вяліся казанні ў уніяцкіх царквах. ВКЛ было вялікай і магутнай
дзяржавай з высокаразвітай эканомікай, культурай, адукацыяй, навукай. З
Польшчай яна ўтварала федэрацыю, у якой наша дзяржава мела сваё
заканадаўства, дзяржаўны апарат, войска, дзяржаўную мову — беларускую.
Федэрацыя звалася Рэч Паспалітая. Яна была заваявана трыма манархіямі —
Расіяй, Прусіяй і Аўстрыяй у выніку трох падзелаў Рэчы Паспалітай у 1772,
1793 і 1795 гадах. Вялікае Княства Літоўскае аказалася пад уладай Расіі.
Польшча старалася апалячыць беларусаў, а Расія — русіфікаваць. У 1697
годзе польскім соймам была прынята пастанова, паводле якой у Вялікім
Княстве Літоўскім забаранялася ўжываць беларускую мову ў справаводстве
судоў і іншых устаноў. XVIII стагоддзе нашмат бяднейшае на беларускія
моўныя помнікі, з таго часу захавалася толькі невялікая колькасць
дакументаў, напісаных галоўным чынам на Усходніх землях - некалькі твораў
рэлігійнага зместу, ананімныя вершы, "Катэхізіс" С. Буднага.
Расійскім урадам у 1820 годзе быў зачынены універсітэт у Полацку, а ў
1832 годзе — езуіцкая акадэмія ў Вільні. У 1840 годзе было забаронена
карыстацца у судах Літоўскім Статутам, напісаным на беларускай мове. Назоў
нашай Бацькаўшчыны — Літва — быў заменены на Паўночна-Заходні край.
Адначасова Масква пачала няўхільна называць Літвой толькі балцкую Жмудзь,
за якой гэта назва і замацавалася. У 1867 годзе расійская ўлада
забараніла ўсякі друк на беларускай мове.
У 1933 годзе была праведзена «рэформа» беларускага правапісу і граматыкі —
з мэтаю наблізіць беларускую літаратурную мову да рускай. У Заходняй
Беларусі, якая аказалася пад Польшчай, у 1920 годзе было больш за 500
беларускіх школ, а ўжо ў 1925 годзе не засталося ніводнай. Былі зачынены
беларускія настаўніцкія семінарыі. У 30-х гадах фізічна была знішчана
бальшавікамі беларуская інтэлігенцыя, асабліва пісьменнікі і дзеячы
беларускай культуры, а ў пасляваенныя гады, асабліва ў перыяд
брэжнеўшчыны, масава закрываліся беларускія школы, без рэферэндумаў, згоды
бацькоў і дзяцей праводзілася татальная русіфікацыя нацыі. Згодна з
рэформай 1933 г. у беларускую мову было уведзена ля трыццаці фанетычных і
марфалагічных асаблівасцяў, чужых нашай мове. Паступова ў беларускую мову
пачаў уводзіцца расейскі слоўнікавы матэрыял. Уводзіліся марфалагічныя,
сінтаксічныя і фразеалагічныя асаблівасці рускай мовы. Не ўжываліся словы
тыпу «дэнацыяналізацыя», «асіміляцыя», «русіф

Внимание, отключите Adblock

Вы посетили наш сайт со включенным блокировщиком рекламы!
Ссылка для скачивания станет доступной сразу после отключения Adblock!

Скачать