Гістарычнае вымярэнне навукі дзяржаўнага кіравання

МІНІСТЭРСТВА АДУКАЦЫІ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ

Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь

РЕФЕРАТ па дысцыпліне: Дзяржаўнае кіраванне

на тэму: Гістарычнае вымярэнне навукі дзяржаўнага кіравання

МІНСК 2010

Тэорыя дзяржаўнага кіравання з'яўляецца адным з найбольш важных і перспектыўных напрамкаў сучаснай палітычнай думкі. Вычляненне палітычнай сферы з цэласнага, непадзеленым чалавечага соцыюму, аддзяленне свету палітычнага ад эканамічнай, сацыяльнай і духоўнай падсістэм адбылося даволі позна. Першапачаткова палітычныя феномены вывучаліся ў рамках пануючых сацыякультурных парадыгмаў ў сувязі з агульным комплексам грамадскіх з'яў. На працягу амаль двух тысячагоддзяў - з часоў Антычнасці і аж да XIX стагоддзя - усе веды аб сацыяльных з'явах былі адзінай цэласнай сістэмай. Але ўжо Арыстоцель (384-322 да н.э.) надаваў вучэньня аб дзяржаўным кіраванні дамінуючае значэнне. Уся грамадская жыццё, на яго думку, ўкладвалася ў рамкі палітычнага жыцця і ставілася на службу дзяржаве. Ён падкрэсліваў: «Паколькі навука аб дзяржаве карыстаецца астатнімі навукамі як сродкамі і, акрамя таго, заканадаўча вызначае, якія ўчынкі варта рабіць і ад якіх ўстрымлівацца, то яе мэта ўключае, мабыць, мэты іншых навук, такім чынам, гэтая мэта і будзе вышэйшай дабром для людзей ».

Антычныя філосафы разглядалі ўзнікненне дзяржавы як натуральны працэс ўскладнення формаў інтэрната людзей, гэтая канцэпцыя атрымала назву патрыярхальнай тэорыі дзяржавы. Арыстоцель адным з першых прапанаваў такую гіпотэзу: спачатку людзі аб'ядналіся ў сям'і, затым некалькі сем'яў ўтварылі паселішча, а на завяршальнай стадыі гэтага працэсу паўстала дзяржава як форма інтэрната грамадзян, якія выкарыстоўваюць палітычны лад і подчиняющиxся ўлады закона. Арыстоцель падкрэсліваў: ва ўсіх людзей прырода ўсяліў імкненне да дзяржаўнаму зносінам і першы, хто гэта зносіны арганізаваў, аказаў чалавецтву найвялікшы карысць. У рамках патрыярхальнай тэорыі дзяржава разглядаецца як вялікая сям'я, дзе адносіны кіраўніка і яго падданых атаясамляюцца з адносінамі патрыярха - кіраўніка роду і членаў яго сям'і. Крызіс антычнага поліса прымусіў вядомых антычных філосафаў звярнуцца да праблемы ўмацавання дзяржаўнай улады, гарантыі згоды і парадку ў грамадстве. Платон (427-347 да н.э.) робіць асаблівы акцэнт на вышэйшай мэты дзяржаўнага кіравання - дасягненні цэласнасці грамадства праз забеспячэнне згоды ўсіх грамадскіх саслоўяў. Ён падкрэслівае: «Мы яшчэ спачатку, калі засноўвалі дзяржава, усталявалі, што рабіць гэта трэба абавязкова ў імя цэлага. Так вось гэта цэлае і ёсць справядлівасць... » Самай небяспечнай тэндэнцыяй, разбурае дзяржаўнае кіраванне, Платон лічыў імкненне некаторых грамадскіх груп адыходзіць ад служэння агульнаму дабру, узурпируя грамадскія функцыі для вымання асабістай выгады. У ідэальным дзяржаве Платона варты, кіравальныя бяспекай, не павінны былі карыстацца золатам і срэбрам, не маглі нават дакранацца да іх, упрыгожвацца імі ці піць з залатых і сярэбраных сасудаў. Платон папярэджваў: «... ледзь завядзецца ў іх ўласная зямля, дома, грошы, як зараз жа з варты стануць яны гаспадарамі і землеўладальнікамі; з саюзнікаў астатніх грамадзян зробяцца варожымі або ўладыкамі; ненавідзячы самі і выклікаючы да сябе нянавісць, сілкуючы злыя намыслы і іх асцерагаючыся, будуць яны ўвесь час жыць у большым страху перад ўнутранымі ворагамі, чым перад знешнімі, а ў такім выпадку і самі яны і ўсе дзяржава накіруюцца да сваёй хутчэйшай гібелі. Але самым вялікім злом для дзяржаўнага кіравання Платон лічыў алігархію. Ён вызначаў алігархію як дзяржаўны лад, заснаваны на маёмасным цэнзе: у ўлады там багатыя, а беднякі не ўдзельнічаюць у кіраванні грамадскімі справамі. Усталяванне маёмаснага цэнзу становіцца законам і нормай алігархічнага ладу; чым больш строй олигархичен, тым вышэй цэнз. Такога роду дзяржаўны парадак трымаецца прымяненнем узброенай сілы. Платон з абурэннем пісаў пра тое, што ў алігархія узведзены на трон сквапнасць і карысталюбству і, акрамя багацця і багатыроў нішто не выклікае захаплення і шанавання, а славалюбства накіравана толькі на скнарнасць і на ўсё, што да гэтага вядзе.

У Сярэднія стагоддзі працэс узнікнення дзяржавы сталі разглядаць у рамках рэлігійнага светапогляду як установа інстытута зямной улады, устаноўленай Богам. Гэтая канцэпцыі атрымала назву тэалагічнай тэорыі дзяржавы. Сучасны каталіцызм лічыць сваім афіцыйным вучэннем аб дзяржаве погляды Тамаша Аквінскага (1225-1274), які заклікаў людзей да падпарадкаванню дзяржаўнай улады, звязанай з чароўнымі законамі. Ён развіваў канцэпцыю «двух Град», якая ў духу хрысціянскага вучэння паспрабавала развесці аўтарытэт дзяржавы і аўтарытэт царквы: «аддавайце кесарава кесару, а Божае Богу». Вядомы рускі палітычны філосаф Булгакаў (1871 - 1944), ацэньваючы гэты перыяд у гісторыі, справядліва падкрэсліваў: раскол грамадскага жыцця на свецкую і царкоўную ўнёс сур'ёзны разлад і двайную бухгалтэрыю нават у душы тых, хто цалкам ўсведамляў усю гістарычную адноснасць і ўнутраную ненармальнасць гэтага раздвойвання. За сваю кансерватыўную «ахавальныя» пазіцыю неўмяшання ў дзяржаўную палітыку і грамадскую жыццё з маральнымі крытэрыямі сярэднявечная царква паплацілася, з аднаго боку, гуманістычным адрыньваннем ад яе найбольш дзейснай яе часткі, з другога - сваім уласным Высіленне, згасаннем творчага духу.

Новым разуменнем дзяржаўнага кіравання адзначана эпоха позняга Адраджэння. Італьянскі мысляр Нікола Макіявелі (1469-1527) упершыню разгл